Gure odisea
Monica Leiva • Kazetaria
Uda. Oporrak. Neguko hilabete luzeetan borrokatzen duguna hemen da. Mediterraneoko itsas pasealekuko txiringito batean eserita nago, Mundialeko erresakatik urrun. Atseginez irakurtzen dut Mikel Imaz urretxuarraren azken liburua Urola, camino de hierro y agua. Ez da trenbide-historiari buruzko liburua, ezta mendi-ibiliei buruzko gida ere, bidaia-kronikaren, saiakera historikoaren eta lurraldearen memoriaren arteko lan hibridoa baizik; atsegina, ondo idatzia eta dokumentatua.
Konturatu gabe, trenak inguruan ditugu beti. Oraintxe bertan, geltokitik sartzen eta irteten entzuten ditut. Bartzelona-Mataró linea, estatuko lehena, 1848an sortu zen kotoia, ehunak eta pertsonak garraiatzeko. Gaur egun, dozenaka bainulari jaisten dira trenetik, eguzkitako eta hozkailuekin, hondartzan beraien zorion eremua okupatzeko. Pentsatzen dugu trenak pertsonak eta salgaiak garraiatzeko balio duela, udak atseden hartzeko balio duen bezala. Baina, egia esan, uda modernoa aisialdirako eskubidearen konkista izan zen; eta trenbidea, mugikortasunerako eskubidearen konkista.
Trenak industria eta jendetza anitz eta kosmopolita erakarri zituen gure bailarara XIX. mendean: langileak, kazetariak eta bainuetxeetara joaten ziren burgesak. Altsasu eta Beasain arteko 22 tunelen eraikuntzak milaka meatzari frantziar eta piamontetar, peoi, arotz, errementari, ingeniari eta beste hainbat lanbide mugiarazi zituen. Batzuek bertan utzi zuten bizitza; beste batzuk geratu egin ziren eta mestizaje berriak ekarri zituzten, trikitixa adibidez. Christopher Nolanek berriro modan jarri duen honetan, Imazek kontatzen duena benetako odisea dirudi.
Epopeia hari esker, Zumarragan trenera igo eta Cambrilsen, Parisen edo Madrilen jaits gaitezke. Europako kultura ez zen tratatuetatik sortu, pertsonen, artearen eta ideien zirkulaziotik baizik, eta trenbidea izan zen bere azpiegitura nagusia. Imazek aldaketa hori irakurtzera gonbidatzen gaitu, Urolaren ibilbideari eta desagertutako bide baten aztarnei jarraituz. Eta galdera bat planteatzen zait: trena zaharkituta geratu al da? Digitalizazioaren hamarkaden ondoren, lanean edo atseginean bidaiatzen jarraitzen dugu. Internetek elkarrizketa bat ordezka dezake, baina ez tona bat altzairu garraiatu, familia bat bildu edo lurralde bat artikulatu. Horregatik, kezkagarria da gero eta ibilbide luzeko tren gutxiago gelditzea eskualdean (azkena behekoa, Hendaia-Lisboa mitikoa), ez dadila mundua gutaz ahaztu (edo gu munduaz), Elpenorri gertatu zitzaion bezala. ■
